UNIVERSITETI SI HAPËSIRË E MENDIMIT KRITIK DHE E KOHEZIONIT SHOQËROR
Universitetet mund të luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik, veçanërisht përmes arsimit teknik, teknologjisë dhe kërkimit shkencor, por për këtë nevojitet një universitet autonom, i hapur dhe i orientuar drejt mendimit kritik. Kështu vlerëson Dimitar Nikolovski, drejtor ekzekutiv i Qendrës për Strategji Europiane EUROTHINK, duke folur për rolin dhe të ardhmen e universiteteve në Maqedoninë e Veriut.
Sipas Nikolovskit, ndikimi i universiteteve në rritjen ekonomike është veçanërisht i dukshëm në fushat teknike dhe teknologjike, ku universitetet mund të kontribuojnë drejtpërdrejt në zhvillimin dhe aplikimin e teknologjive të reja.
Por, përtej dimensionit ekonomik, ai e sheh universitetin para së gjithash si një hapësirë ku duhet të zhvillohet mendimi kritik, të cilin e konsideron themel të një shoqërie demokratike.
“Përfundimisht autonomi universitare”, thotë ai, duke vënë në dukje se pikërisht në universitet zhvillohet mendimi kritik, të cilin e konsideron themel të demokracisë liberale.
Në këtë kuptim, sipas tij, ndërhyrja dhe kontrolli i drejtpërdrejtë shtetëror mbi universitetet do të kishin pasoja negative për zhvillimin e tyre. Kontrolli i tillë, vlerëson Nikolovski, do të sillte mbyllje dhe stagnim dhe do të krijonte paralele me modele të tjera politike, në vend që të kontribuonte në ndërtimin e shtetit demokratik që synohet.
Për të, autonomia universitare nuk është vetëm një parim formal institucional, por një parakusht që universiteti të mund të përmbushë funksionin e tij shoqëror, të prodhojë dije, të nxisë debat kritik dhe të krijojë hapësirë për mendime të ndryshme.
Një tjetër çështje që prek drejtpërdrejt cilësinë dhe vlerësimin e punës akademike është përdorimi i indeksimeve ndërkombëtare, veçanërisht SCOPUS dhe Web of Science.
Nikolovski i konsideron këto kritere të vlefshme, por njëkohësisht vë në dukje një problem të rëndësishëm, pabarazinë në burimet që kanë në dispozicion studiuesit dhe institucionet akademike në vende të ndryshme.
Sipas tij, këto sisteme shumë shpesh favorizojnë vendet ekonomikisht më të fuqishme dhe studiuesit që kanë qasje në më shumë burime financiare, institucionale dhe akademike.
Ai thekson se kjo krijon një paradoks për vendet me kapacitete më të kufizuara kërkimore. “Edhe kur kemi kërkime cilësore këtu, pa burimet e duhura nuk mund t’i prezantojmë dhe promovojmë ato mjaftueshëm që të botohen në këto indekse”, thekson ai.
Duke e zhvendosur vëmendjen drejt së ardhmes, Nikolovski e përshkruan universitetin e vitit 2035 si një institucion me dimension të fuqishëm ndërkombëtar. Ai e sheh universitetin e ardhshëm si një “hapësirë shumë serioze ndërkombëtare” për shkëmbimin e përvojave, mendimeve dhe njohurive.
Por ndërkombëtarizimi, sipas tij, nuk duhet të nënkuptojë vetëm mobilitet akademik apo bashkëpunim me universitete të huaja. Universiteti duhet të ruajë edhe funksionin e tij kritik dhe shoqëror.
Ai vë në dukje se universiteti duhet të jetë institucion që kultivon frymën kritike, por njëkohësisht edhe një hapësirë që kontribuon në kohezionin shoqëror, një nevojë që, sipas Nikolovskit, është veçanërisht e rëndësishme në shoqërinë e sotme.
Teksti është zhvilluar në kuadër të projektit “Përfaqësim për zhvillim gjithëpërfshirës”, i mbështetur financiarisht nga Qeveria e Zvicrës përmes programit Civica Mobilitas.
Përmbajtja e këtij teksti është përgjegjësi e vetme e Forumit për Politika të Arsyeshme, IOHN dhe BIRC dhe në asnjë mënyrë nuk mund të konsiderohet se pasqyron pikëpamjet e Qeverisë së Zvicrës, Civica Mobilitas ose organizatave të saj zbatuese.